AFERY ELIT
Noc Konfidentów
Obalenie Rządu Premiera Olszewskiego.
Nocna zmiana – film dokumentalny z 1994 roku zrealizowany przez Jacka Kurskiego i Michała Balcerzaka, poświęcony kulisom odwołania rządu Jana Olszewskiego w czerwcu 1992 roku. Film bazuje na reportażu Gorące dni Wojciecha Ostapowicza, materiałach archiwalnych TAI oraz materiałach VHS autorstwa Włodzimierza Kuligowskiego (sceny w kuluarach). Jest to filmowa wersja książki Jacka Kurskiego i Piotra Semki z 1993 roku pt. Lewy czerwcowy.
Film został wyemitowany 27 lipca 1995 roku w porze najlepszej oglądalności i miał ogromną widownię (ok. 6 milionów widzów).
Dwa lata po realizacji filmu (1996) wydano jego rozszerzoną wersję, gdzie oryginalny materiał poprzedzają komentarze polityków związanych z rządem Jana Olszewskiego udzielających wywiadu w książce Lewy czerwcowy, m.in. Antoniego Macierewicza, Jarosława Kaczyńskiego, Adama Glapińskiego, Jana Parysa przedstawione z perspektywy trzech lat po publikacji książki.
Film prezentuje wydarzenia polityczne z kwietnia, maja i pierwszych dni czerwca 1992 roku związane z realizacją przyjętej przez sejm uchwały lustracyjnej, zgłoszonej 28 maja przez posła Janusza Korwin-Mikkego, oraz odwołaniem rządu Jana Olszewskiego. Uchwałę lustracyjną poprzedza konflikt Wałęsy z rządem: konflikt wokół Jana Parysa, konflikt związany z wizytą Wałęsy w Moskwie, wycofanie przez Wałęsę poparcia dla rządu z propozycją podjęcia „rozwiązań zmierzających do powołania nowego gabinetu mającego oparcie w parlamencie” z 27 maja.
Na film składają się fragmenty programów informacyjnych i publicystycznych. Zawiera on wiele wypowiedzi m.in. Lecha Wałęsy, Stefana Niesiołowskiego, Jana Rokity, Jacka Kuronia, Krzysztofa Wyszkowskiego, Tomasza Tywonka oraz fragmenty debat sejmowych.
Szczegółowo przedstawione zostały wydarzenia z dnia 4 czerwca 1992 poprzedzające nocne głosowanie nad odwołaniem rządu 5 czerwca 1992, w tym filmowane kamerą VHS rozmowy między prezydentem a politykami z ówczesnych ugrupowań parlamentarnych na temat możliwości powołania nowego rządu i wyboru na premiera Waldemara Pawlaka, które miały miejsce na krótko przed głosowaniem. W rozmowach uczestniczyli: Lech Wałesa (TW Bolek), Donald Tusk, Tadeusz Mazowiecki(Icek Dikman), Mieczysław Wachowski, Leszek Moczulski (TW Lech), Waldemar Pawlak, Stefan Niesiołowski, Bronisław Geremek (Benjamin Lewartow), Ryszard Bugaj (Izaak Blumfeld),Gabriel Janowski, Aleksander Łuczak, Paweł Łączkowski i inni.
Film prezentuje, w jaki sposób realizacja uchwały lustracyjnej przez ówczesnego ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza przyczyniła się do upadku rządu Olszewskiego i wskazuje prezydenta jako inicjatora działań skierowanych przeciwko lustracji.
Reżyser filmu Jacek Kurski i politycy związani z rządem Jana Olszewskiego określają przedstawione w filmie rozmowy mianem tajnej narady, a samo odwołanie rządu nazywają spiskiem i porównują z zamachem stanu.
Stefan Niesiołowski wielokrotnie protestował przeciwko przedstawieniu go w filmie jako przeciwnika rządu Jana Olszewskiego. Niesiołowski, mimo że brał udział w rozmowach przed głosowaniem wotum nieufności dla rządu, z trybuny sejmowej skrytykował decyzję o odwołaniu rządu.
Bezpośrednią przyczyną odwołania Rządu Olszewkiego, było wykonanie sejmowej uchwały lustracyjnej przez ministra spraw wewnętrznych Antoniego Macierewicza. Przesłał on do parlamentu listę ponad 60 osób, których nazwiska figurowały w archiwach, jako tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa. Wśród nich był ówczesny prezydent Lech Wałęsa.
Do powstrzymania działań rządu Jana Olszewskiego przyczynili się ludzie "Solidarności", "to jest najbardziej smutne, że to właśnie ci ludzie zatrzymali proces lustracji, który był czymś naturalnym i odpowiadał na zapotrzebowanie społeczne".
Ówczesny minister spraw wewnętrznych, Antoni Macierewicz wspomina, że jednym z najbardziej odpowiedzialnych za wstrzymanie tamtej lustracji był ówczesny prezydent Lech Wałęsa. Polityk wspomina, że miał wtedy przedstawić nazwiska wszystkich ludzi, bez względu na zajmowane stanowiska "dlatego znalazł się tam też pan Lech Wałęsa".
Minister obrony dodaje, że Lecha Wałęsa w pierwszym oświadczeniu przyznał, że podpisał "kilka dokumentów aprobujących współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa". Antoni Macierewicz przypomina, że jednak ówczesny prezydent "pod naciskiem ludzi z Unii Demokratycznej, pana Kuronia, Mazowieckiego i Geremka, wycofał się i postanowił obalić rząd".
Prezes IPN podkreśla, że odwołanie rządu Jana Olszewskiego i wstrzymanie lustracji było błędem. Jarosław Szarek tłumaczy, że w państwie liczącym blisko 40 milionów ludzi, kilka tysięcy najważniejszych stanowisk powinno być obejmowane "przez ludzi czystych, ponieważ te elementy, jeżeli nie są ujawniane, mogą być później wykorzystywane do pewnych nacisków". Zarazem, prezes Instytutu podkreśla, że postawa na zasadzie "obalimy rząd, zabetonujemy akta, że Polacy zapomną o tych ludziach okazała się złudna".
Gabinet Olszewskiego powołany 23 grudnia 1991 roku działał w nowej sytuacji międzynarodowej - 8 grudnia przestał istnieć ZSRR. To skłoniło ekipę rządową do podjęcia działań w celu integracji Polski z NATO i Wspólnotami Europejskimi. 16 grudnia Polska podpisała układ stowarzyszeniowy ze Wspólnotami. Jednym z priorytetów ekipy Olszewskiego było też wycofanie armii rosyjskiej z Polski.
Rząd rozpoczął też proces dekomunizacji w wojsku i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.
